oude-kerk960x370

Andere kanten van de werkelijkheid

We maken een gelovig uitstapje: Wat betekent spiritualiteit voor een dominee?
Door dominee Eddy Reefhuis

Spiritualiteit betekent voor mij vooral lucht, adem. Daardoor krijgen mensen en dingen ruimte, worden ze lichter en beweeglijker. Dat geldt ook voor mezelf.

Die spiritualiteit moet voor mij wel ergens in deze werkelijkheid gebeuren. Ik ben opgegroeid in de kerk en daar heb ik vaak meegemaakt dat God zo’n totaal andere werkelijkheid was dat je / ik er niks aan had. Dan werd het in het beste geval een droomwereld – in het andere geval was het domweg verschrikkelijk. Maar zelfs als het een droomwereld was, vind ik het terugkijkend te weinig. Droomwerelden, daar geloof ik niet zo in.

eddy reefhuisAnders kijken
Spiritualiteit in deze werkelijkheid betekent voor mij vooral een andere manier van kijken. Ruimer, of, nog liever: van een andere kant. Een van de meest inspirerende zinnen vind ik dat wonderlijke advies van Jezus om je vijanden lief te hebben. Op dat idee zou ik zelf niet komen. Maar het helpt me regelmatig om niet opgesloten te raken in mijn eigen woede en angst. Niet zo bang voor moslim extremisten, maar ook minder last van Wilders. En zo kan ik toeristen in Amsterdam, die niets begrijpen van voetgangers en fietsers in welke richting dan ook, ook beter verdragen.
Spiritualiteit is voor mij meer iets tùssen mensen dan ìn mensen. Zonder dat laatste gaat het natuurlijk niet, maar bij mij komt het vaker van buiten naar binnen dan omgekeerd.
Voor mij hoort bij spiritualiteit, dat het me komt aanwaaien. Ik kan het niet oproepen of te voorschijn laten komen door een of andere techniek. Oefening kan wel helpen om het te herkennen. En ik wil ook wel oefenen, zodat ik er wat ik mee kan doen. Anders waait het ook zo weer weg.

Zondag
Zo werkt voor mij ook de zondagse kerkdienst. Daar helpen de ruimte, de intrigerende teksten, de muziek en gebruiken uit de traditie me te bedenken dat er inderdaad ook andere kanten zijn aan mijn werkelijkheid, en dat ik er wijzer van word als ik daar aandacht voor heb. Maar in de kerk heb ik ook vaak meegemaakt op welke manier zo’n instituut lijkt te bepalen wat wel of niet spiritueel is. Dan bemoeilijkt zo’n godsdienstige instelling de spiritualiteit alleen maar.
Als het goed gaat, is zo’n zondagse kerkdienst ook een spirituele ervaring. Maar zelfs dan denk ik, dat het toch nog eerder een oefening is dan dat het om het gebeuren zelf gaat. Ontmoetingen met mensen die me verrassen en waardoor ik een andere blik op de werkelijkheid krijg, ook op mezelf – daar gebeurt het echt.

Bidden
Met andere mensen samen heb ik ook meer aan bidden. In de christelijke traditie waaruit ik kom en waarin ik werk, is bidden de meest gangbare dagelijkse oefening in spiritualiteit. In mijn eentje raak ik met bidden al gauw vast in oude associaties met onderdanigheid en schuldgevoel als beginsel. Dat is voor spiritualiteit een slecht begin. Maar met andere mensen samen overkomt me dat we biddend tot meer inzicht komen. Dan raken we ook wezenlijker met elkaar verbonden zonder dat we aan elkaar vast komen te zitten. Zo kan ik verder.

Eddy Reefhuis is dominee in de Oude Kerk in Amsterdam: www.oudekerk-amsterdam.nl