luc-johan-mac1-960×370

Serie: het boeddhisme van alledag


McDonald’s

Luc Carrière en Johan Aanen halen alledaagse plekken en uitgaansgelegenheden langs een boeddhistische meetlat door te kijken welke boeddhistische deugden (paramita’s) ze tegenkomen. In het eerste deel (van drie) bezoeken ze McDonald’s.

Khanti parami, geduld
Het is zaterdagavond, rond etenstijd. We staan voor de McDonald’s in de Kalverstraat. De winkels zijn nog open en zoals altijd zijn er veel mensen op de been. We stappen naar binnen, groeten het olijke beeld van Ronald McDonald en kijken wat rond op onze weg naar de counter.‘Wat ons al snel opvalt als we in de rij staan voor de kassa’s, is dat
het geduld van sommige medewerkers achter de balie snel op is’

Wat ons al snel opvalt als we in de rij staan voor de kassa’s, is dat het geduld van sommige
medewerkers achter de balie snel op is. Nu staan de mensen in de rij ook niet in legeropstelling te wachten op hun maaltijd, eerder ongeordend en onverschillig. Misschien zijn het de laatste vijf minuten voor de medewerkers en smachten ze om naar huis te gaan, maar het ongeduldige geroep om de volgende klant doet de sfeer weinig goed.

Dana parami, vrijgevigheid
Een fooipot staat er niet bij de kassa van de McDonald’s. Wel een potje voor het Ronald McDonald Kinderfonds, halfvol met muntjes en een enkel briefje. Van de opbrengst worden verschillende projecten opgezet voor zieke kinderen, zoals de Ronald McDonald-huizen.
Die staan bij ziekenhuizen en bieden logeerplekken aan ouders wiens kind is opgenomen. Het gezin kan daardoor dicht bij elkaar zijn en het kind tijdens de
opname steunen. Het is een project dat net buiten de reikwijdte van de verzorgingsstaat valt maar wel heel waardevol is. McDonald’s werkt hiermee aan een betere maatschappij én aan een beter imago. Zo past vrijgevigheid probleemloos binnen een commercieel bedrijf. Van geven wordt je rijk.

Metta parami, liefdevolle vriendelijkheid
Nadat we onze maaltijden hebben ontvangen en een tafel met uitzicht hebben gevonden, observeren we de zaak eens aandachtig. Allereerst de ruimte zelf, die wel een poetsbeurt kan gebruiken. Het is niet altijd even schoon in een McDonald’s, zelfs de duiven worden aangetrokken door op de vloer achtergebleven etensresten. Ook is de doorstroom van mensen snel (het is immers fast food) en de band die je schept met dit restaurant is niet groot. Geen tijd om eens rustig de ambiance te proeven, het stijlvolle interieur te bekijken of te genieten van de gastronomische verrassingen. Niks van dat alles, even snel eten en weer wegwezen. En waar gehakt wordt, vallen spaanders.

‘Ons valt op dat de leidinggevenden hun schoonmakende collega’s begripvol benaderen, stimuleren en helpen’Je kunt je dan ook voorstellen dat de mensen die de toko schoon moeten houden daar niet altijd evenveel plezier aan beleven, als je in spitstijd de troep die je net hebt opgeruimd net zo hard ziet terugkomen. Maar ons valt op dat de leidinggevenden hun schoonmakende collega’s begripvol benaderen, stimuleren en helpen. Deze oppepper vinden we een mooi voorbeeld van collegialiteit en liefdevolle vriendelijkheid.

Sacca parami, eerlijkheid
Nadat we ons eten genuttigd hebben, maken we een rondje om de gehele Mac te zien. Op de eerste etage vinden we een aantal publiciteitsfolders. Ze zijn vormgegeven in heldere kleuren en er staan foto’s van jonge gezonde mensen op de voorkant die plezier hebben in de natuur. Een vader die zijn zoon leert fietsen, twee dames die frisbeeën op het strand, en nog twee dames die appels uit de boom plukken en heerlijk opsmikkelen. Boven de foto’s staat ‘genieten van kwaliteit’, ‘lekker eten en bewegen’ en ‘werken aan duurzaamheid’.
In de folders worden deze kreten uitgewerkt: ‘Verantwoord eten betekent gevarieerd eten, zodat je alle benodigde voedingstoffen binnenkrijgt. Bij McDonald’s helpen we je daarbij met een uitgebreid menu waaruit je op elk moment een bewuste keuze kunt maken.’ Duurzaamheid, kwaliteit en gezondheid zijn bepaald niet waarden waar McDonald’s om bekend staat. Is McDonald’s wel eerlijk?
McDonald’s is een controversieel bedrijf. De overheersing door de Amerikaanse cultuur wordt wel ‘McDonaldisering’ genoemd en het bedrijf is verwikkeld in verschillende schandalen en rechtszaken. Beroemd is de documentaire ‘Supersize me’ waarin journalist Morgan Spurlock een maand lang alleen bij McDonald’s eet en daardoor op alle vlakken achteruit gaat. Hij wordt dik, depressief en presteert niks meer in bed. Elke keer als Spurlock een supersize-variant van een menu wordt aangeboden, neemt hij dat. En juist een supersize-variant, een menu met extra grote porties, is ongezond. ‘Duurzaamheid, kwaliteit en gezondheid zijn bepaald niet waarden waar McDonald’s om bekend staat. Is McDonald’s wel eerlijk?’
In de folders presenteert McDonald’s zich als een bedrijf dat een menu aanbiedt dat goed is voor jou en voor de rest van de wereld. Toch verkopen ze veel voedsel dat het lichaam niet goed doet, in enorme porties. De door McDonald’s zelf samengestelde menu’s (zoals het Big Mac-menu en het Hamburger-menu) bevatten geen salades en bij veel aangeboden salades zit een veel te vette saus. Aan die eerlijkheid kan dus nog wel wat verbeterd worden.

Slotbeschouwing
McDonald’s is aan de buitenkant erg kleurrijk en presenteert zich graag als een deugdzaam bedrijf. Dat is niet enkel marketing, het Ronald McDonald Kinderfonds is een voorbeeld van een prachtig deugdzaam initiatief. Maar achter deze façade is nog veel werk te verrichten, bijvoorbeeld door in de samenstelling van de menu’s meer aandacht te besteden aan gezond eten. We verwachten dan ook dat McDonald’s na dit advies een nieuwe stap zet in de richting van een Verlichte bedrijfsvoering.

De Paramita’s van McDonald’s


KHANTI –
zachtmoedig geduld dat door niets verstoord kan worden. Geduld vraagt ons die dingen te accepteren die onze aandacht afleiden van het moment, het vraagt ons te onthechten van deze invloeden en zo onze aandacht terug te brengen naar het hier en nu. Geduld is dus het scheppen van een open ruimte, waar alles met aandacht welkom wordt geheten. Ongeduld wordt daarom gezien als een vorm van mentale onvreugde, terwijl geduld het tegenovergestelde is: mentale vreugde. Om mentale vreugde te voeden mediteren monniken op geduld. Je kunt het zelf praktisch toepassen wanneer je in een lange rij staat bij het postkantoor. Vraag jezelf dan eens af: levert het eigenlijk wel wat op om mezelf te zitten opvreten?

D?NA – mildheid en onsterfelijke liefde. Ook is het de deugd van volmaakte vrijgevigheid. Deze deugd is het resultaat van een inzicht in onze werkelijke identiteit, namelijk een identiteit die niet onafhankelijk bestaat van alle andere bestaanselementen. Er kan dus ook niet werkelijk sprake zijn van bezit, omdat wij als niet-losstaande wezens niets kunnen hebben, maar slechts kunnen zijn. Onze identiteit is verweven met het totale bestaan. Dit vreugdevolle besef maakt de mens vrij te geven wat hem of haar ter beschikking staat, zonder te denken dat die daarmee iets verliest dat van belang is voor zijn voortbestaan.

METT? – liefdevolle vriendelijkheid. Mett? (Maitri in het Sanskriet) is de centrale kwaliteit van de komende Boeddha: Maitreya. Deze komt tot uiting in de zittende houding van Maitreya, die zijn bereidheid continu op te staan voor andermans leed weerspiegelt. De actieve naastenliefde die Maitreya symboliseert en belichaamt is het resultaat van het inzicht in de intrinsieke eenheid van al wat bestaat. In die onbaatzuchtige liefde worden gevoelswarmte en het heldere schouwen gecombineerd en gesmeed tot zuiverheid en stevigheid als van een diamant. Liefdevolle vriendelijkheid is een houding en een handelen dat voortkomt uit een spontane ontferming over alle lijdende wezens.

SACCA – waarheidlievendheid en eerlijkheid. Meer dan alles is boeddhisme een uitgewerkt realisme. Uitgaande van de realiteit van het lijden, moedigt de Boeddha ons aan de waarheid te onderzoeken. Het resultaat daarvan is het inzien van de Grote Illusie (Mahamaya). De Boeddhanatuur wordt overschaduwd, als wolken voor de zon, door de concepten die wij erop projecteren. Dit inzicht stelt ons in staat onze vertroebelde visies en bijbehorende gehechtheden los te laten. Een mededogend mens spreekt daarom altijd de waarheid, hoezeer die hem of haar ook mag schaden, omdat hij of zij beseft dat slechts waarheid in staat is het lijden te overwinnen.

Deel 2 van ‘Het boeddhisme van alledag’ is aanstaande 11 maart te lezen. Dan lopen Johan en Luc over de Amsterdamse Wallen…