afb037

Serie: het boeddhisme van alledag, 3


Luc Carrière en
Johan Aanen halen alledaagse plekken en uitgaansgelegenheden langs een
boeddhistische meetlat door te kijken welke boeddhistische deugden (paramita’s)
ze tegenkomen. In deel drie: Holland Casino.

De wereld voelt de hevige
schokken van de kredietcrisis, maar nog steeds zijn er mensen die hun kapitaal
letterlijk op het spel zetten. Of misschien ruiken ze juist een kans om reeds
verloren kapitaal terug te winnen. Wij bezoeken het Casino niet om ons geluk te
beproeven, maar om te zien welke deugden we hier tegen het lijf zullen lopen.

Dana parami,
vrijgevigheid

Strak in pak lopen
we het gokpaleis binnen. Terwijl we onze jassen laten ophangen zien we dat het
kledingvoorschrift wel wat soepeler is geworden dan vroeger, geen verplichte
colbert en stropdas meer. Ook jongeren met afgeknipte spijkerbroeken komen
zonder problemen binnen. Misschien is dit de manier waarop het casino probeert
haar klandizie uit te breiden om de klappen van de crisis op te vangen.

We lopen het casino
binnen en kijken rond. Felle lichtjes en lampjes, knipperende borden en
draaiende sirenes sieren de gokkasten; aan visuele stimulering geen gebrek.
Zacht rood tapijt dempt onze stappen, terwijl chique tinten en taferelen de
wanden kleuren. Het hele interieur ademt stijl en luxe. We lopen naar boven en
betreden de koepelzaal. Verspreid over de zaal staan roulette-, blackjack- en
pokertafels. Achterin vinden we een restaurant met bar.

De Paramita’s van
Holland Casino

D?NA– mildheid en
onsterfelijke liefde. Ook is het de deugd van volmaakte
vrijgevigheid. Deze deugd is het resultaat van een inzicht in onze
werkelijke
identiteit, namelijk een identiteit die niet onafhankelijk bestaat van
alle
andere bestaanselementen. Er kan dus ook niet werkelijk sprake zijn van
bezit,
omdat wij als niet-losstaande wezens niets kunnen hebben, maar slechts
kunnen
zijn. Onze identiteit is verweven met het totale bestaan. Dit
vreugdevolle
besef maakt de mens vrij te geven wat hem of haar ter beschikking staat,
zonder
te denken dat die daarmee iets verliest dat van belang is voor zijn
voortbestaan.
PAÑÑ?
volmaakt inzicht in de niet-substantiële aard van verschijnselen. Het
ontwikkelen van deze deugd (Prajñ? in het Sanskriet) is het centrale
doel van
de Prajñ?-p?ramit? soetra’s en de M?dhyamaka school in het specifiek,
maar de
deugd wordt geprezen door alle boeddhistische ‘voertuigen’. Het gaat
erom de
dingen te zien zoals ze zijn. Om deze heldere geestestoestand te
bereiken
moeten alle mentale patronen doorzien en doorbroken worden waarmee we in
de
open ruimte van de onbepaalde realiteit een levenshouding in elkaar
knutselen.
We zien dan de futiliteit van ons knutselwerk in, en rusten in de
leegte.
VIRIYA – gebundelde
kracht die zich richt op een enkel doel. Deze deugd wordt
gesteund door een éénpuntige aandacht en een zuivere intentie. Een
gefragmenteerde geestestoestand versplintert ook de energie die tot onze
beschikking staat. Elk object van aandacht trekt ons dan een andere kant
op.
Door al onze activiteiten te zien als een poging om verlichting te
bereiken
kunnen we onze energie weer kanaliseren. Onheilzame daden worden
gekenmerkt
door onsamenhangend denken en een doelloze levensinstelling. Heilzame
daden
worden juist gekenmerkt door doelgerichtheid, door viriya.
NEKKHAMA
verzaking.
Geestelijke vrijheid kan slechts worden gevonden onder de voorwaarden
dat de
materiële banden als angst, hebzucht, haat en begeerte worden
losgelaten. Het
is een daad van heiliging (van heiligen: apart zetten) die de mens tot
een
heilige maakt in de rol van bodhisattva of boeddha. Het heilzame wordt
door de
zoeker naar bevrijding omarmd en apart gezet van het onheilzame. In het
Achtvoudige Pad is nekkhama de juiste intentie.
We lopen rond en
observeren het roulettespel. Wanneer een werknemer aan de tafel wordt afgelost
door een collega zien we voor het eerst een deugd: vrijgevigheid. Een bezoeker
bij de roulettetafel geeft de vertrekkende ‘croupier’ een fooi in de vorm van
een fiche. Ze nemen vrolijk afscheid en ieder vervolgt zijn eigen weg.

Je kunt je nog
afvragen hoe vrijgevig deze daad werkelijk was. Als je net een miljoen hebt
gewonnen, kun je makkelijk een tientje missen. Maar dat verschilt duidelijk van
de vrijgevigheid die zich uit in een oprechte waardering voor de geboden
gastvrijheid, waarna je een tientje geeft terwijl je honderd euro bezit.

Panna parami,
wijsheid, inzicht

Voor we deze eerste
deugd zagen hadden we ons al afgevraagd in hoeverre Holland Casino niet een
groot kapitalistische bolwerk was waar hebzucht en geldgierigheid de boventoon
voeren, niet alleen een tegenpool van vrijgevigheid, maar ook van wijsheid en
inzicht. Kan wijsheid samen gaan met het betreden van een gokhuis?

In ieder geval hoeft
het betreden ervan niet per se samen te gaan met alleen maar hebzucht. Dat blijkt
uit ons gesprek met meneer en mevrouw Pietersen, die we spraken aan de bar. Zij
bezoeken Holland Casino een paar keer per jaar en niet om te winnen, maar als
gezellig uitje. Mevrouw Pietersen vindt het een fijne omgeving en ze voelt zich
er veilig met geld in handen. Uitgaan in het Casino heeft haar zelfs door een
depressieve periode heen geholpen, doordat het haar in contact bracht met
andere mensen.

Het echtpaar
Pietersen is niet gokverslaafd; ze weten wanneer ze willen stoppen. Dat is
wanneer ze tussen de vijftig en honderd euro verliezen. ‘Zojuist was er een man
die drieduizend euro op zwart zette en verloor, wat een gek’, zegt mevrouw
Pietersen. Zelf hadden ze net nog gewonnen. ‘Het is wel een kwestie van
durven.’ Het Casino kan dus echt ‘een leuke gelegenheid om uit te gaan’ zijn,
waar je de balans van je budget op een heilzame manier in de gaten kunt houden.

Viriya parami,
concentratie, eenpuntige aandacht

Na afscheid te
hebben genomen van meneer en mevrouw Pietersen struinen we verder door de zaal.
We verbazen ons niet meer wanneer we mensen nonchalant pakken met geld op de
tafel zien leggen en hun kansen afwachten. Bij een stel willekeurige tafels
blijven we even staan en kijken naar de vloeiende manier waarop de
casinomedewerkers de speltoestanden bijhouden.

We verwonderen ons
over hun behendigheid en bespreken het vermoeden dat hun concentratie continu
op scherp moet staan. Ze moeten constant de voortgang van het spel in de gaten
houden en op hun hoede zijn voor valsspelers. Aandacht is daarom erg
belangrijk, want juist als je een spel tot in de finesses kent, kan je
mindfulness makkelijk verslappen, omdat routine het overneemt.

Ons vermoeden wordt
bevestigd na een poos de tafels geobserveerd te hebben en te ontdekken dat de
werknemers in kort opeenvolgende rondes worden afgelost. Er is dus een snelle
doorloop, die ongetwijfeld bedoeld is de werknemers fris en oplettend te
houden. Deze concentratie is niet alleen voor henzelf van belang, maar
uiteraard voor het hele casino.

Nekkhamma parami,
verzaking

Na de zaal volledig
rond te hebben gelopen, dalen we af richting de begane grond. Op onze weg daar
naartoe valt ons op dat er op veel plekken geld te pinnen is. De illusie dat er
een ongelimiteerde hoeveelheid geld tot onze beschikking staat, dringt zich aan
ons op en verleidt ons. Misschien is het wel een slimme strategie van het
casino om zoveel geld in beeld te brengen, want des te meer je ziet, des te
meer de reële waarde ervan lijkt te dalen. Je geld wordt monopolygeld. Dat kan
je makkelijk uitgeven!

In het midden van de
begane grond staat een gloednieuwe te winnen auto, met in een cirkel daar
omheen tientallen gokautomaten. Mensen liggen half of zitten te spelen met eten
en drinken voor zich, geheel in hun gemakken voorzien. Hun met eurotekens
glinsterende ogen zijn op de hypnotiserende fruitkasten gericht.

Bedienend personeel
loopt rond om te serveren of de wensen van de gokkers op te nemen. Haast lijkt
het of de mensen zelf geautomatiseerd zijn, extern voorzien van voeding en
verdoofd door de verslavende werking van wereldse genoegens. Dit is precies
waar de boeddhist aan wil ontsnappen door de aantrekkelijke aardse geneugten te
verzaken. Maar die intentie lijkt geheel te ontbreken hier.

Na het hele casino
te hebben doorlopen, van de hoogste verdieping waar zich de afgesloten ruimte
bevindt voor de echte grote gokkers tot de kelder waar we opvallend veel
jongeren fervent zagen spelen, komt bij ons spontaan de vergelijking op tussen
de verdiepingen en de drie werelden van de boeddhistische kosmologie. Onderaan
de hellesfeer van de hongerige geesten en demonen, in het midden het mensenrijk
en bovenaan de goddelijke sfeer met bodhisattva’s, arhats en boeddha’s. De
deugden en hun tegenhangers in het casino lijken precies zo verspreid te zijn.

Lees ook deel 2 van Het boeddhisme van alledag…