againststream_groot

Uit Vorm en Leegte: ‘Compassie is rebellie tegen de norm’


No-nonsense dharmaleraar Noah Levine
over leraar en leerling zijn 


Als je hem op
straat tegenkomt, denk je waarschijnlijk van alles over Noah Levine – een
brede, kale, hip geklede, volgetatoeëerde jongen: houdt van sneakers en van z’n
auto, heeft wat op z’n kerfstok, punk-rocker? Maar vast niet dat ’ie
boeddhistisch leraar is. Toch is het allemaal waar.

Door: Annemarie Opmeer

Noah Levine (1971),
zoon van meditatieleraar Stephen Levine, had een extreme jeugd vol
verslavingen, geweld, arrestaties en zelfmoordpogingen. Op z’n zeventiende kwam
hij opnieuw in de jeugdgevangenis terecht. Toen gaf zijn vader hem een advies
dat alles zou veranderen: let op je adem. ‘Hij had het al zo vaak gezegd’,
glimlacht Levine, ‘maar dit keer hoorde ik het. Ik zat er echt doorheen en ik
merkte dat het hielp.’
Hij kickte af en jaren van beoefening later is hij
meditatieleraar. In mei was hij in Nederland voor een tiendaagse retraite. Wie
daar een zaal vol punks en een strenge discipline verwachtte, kwam bedrogen
uit. Levine maakt grapjes, gebruikt grove taal en heeft een broertje dood aan
rituelen.

Is je gebruikelijke publiek een zootje ongeregeld?
‘Nee, eigenlijk niet. Het is veel diverser dan je
denkt, al zitten er altijd wel wat ex-verslaafden tussen. Ik wil er ook niet
alleen maar voor alternatievelingen zijn. Ik merk dat de zeventig-jarige
dametjes het net zo geweldig vinden.’

‘Ik presenteer
de dharma als een vorm van rebellie’
Een deel zal problemen hebben met autoriteit. Hoe
zorg je ervoor dat ze blijven zitten?

‘Door de praktische voordelen uit te leggen:
gelukkiger worden, minder lijden. Dan stel ik het wel zo: het vergt meer moed
om stil te kunnen zitten als een krijger en je innerlijke demonen onder ogen te
zien dan om je gedachten te volgen. Ik daag mensen uit. Ik presenteer de
boeddhistische leer, de dharma, als een
vorm van rebellie. Dit zitten en lopen, deze compassie en liefdevolle
vriendelijkheid is de grootste rebellie tegen de norm van haat, hebzucht en
illusie. Dat inspireert: ik zit hier in discipline, omdat ik zie dat mijn
ongedisciplineerdheid onderdeel is van het probleem, van de ‘norm’. Ik wil
abnormaal zijn door normaal te lijken.’

Dus je verbindt de dharma met het verlangen af te
wijken?

‘Ja, want dat was mijn manier. Mijn leven draaide om
rebelleren. Toen ik het boeddhisme vond, dacht ik: betekent dit nu dat ik me
conformeer, dat ik een hippie word? Ik maakte me echt zórgen. Mijn
punk-rebellie was juist tegen degenen met het boeddhisme. Ik dacht altijd dat
ze waanideeën hadden: dat gelukzalige geloof in vrede! Het boeddhisme bleek
geen waanbeeld, maar hard werken om vrede te creëren van binnenuit. Het bleek
een voortzetting van wat me tot mijn punk-rock rebellie bracht.’

Hebben mensen met een heftig verleden een
voorsprong?

‘Ik denk dat iedereen die dit pad wil betreden een
diep begrip moet hebben van wat lijden is, dukkha. Dus niet een filosofisch of intellectueel idee. Lijden
kan je inspireren om gaande te blijven, op het kussen, in therapie. Dat was
mijn ervaring. Ik kwam net uit de hel en dit was het enige dat werkte.’

‘Ik kwam net uit
de hel en dit was het enige dat werkte’
Wat zeg je tegen mensen die bij je komen met zulke
problemen?

‘Eigenlijk hetzelfde als tegen anderen. De dharma
blijft hetzelfde. Tegen verslaafden zeg ik ook: werk met de Twaalf Stappen, ga
naar de AA, doe wat psychotherapie. Denk niet dat je alles gewoon weg kan
mediteren! Hoewel dat waar kán zijn, maar we hebben zulke goeie andere gereedschappen.’

Kan er zoiets zijn als te veel discipline?
‘Als je meditatie een middel wordt om jezelf te
veroordelen, dan mis je compassie, zachtaardigheid, vergevingsgezindsheid. Je
kunt wel blijven zitten als je pijn hebt, maar dan zit je daar heel gedisciplineerd
in die kwelling en je haat elk moment. Wat je moet doen is: bewegen,
zachtaardig zijn, liefdevolle vriendelijkheid naar de pijn sturen. Erkennen,
ja, én actie ondernemen. Sommige mensen nemen alles te serieus. En die moeten,
weetikveel, eens flink met iemand naar bed of zo – hahaha! – die moeten eens
goed relaxen.’

Is dat waarom je een leraar nodig hebt?
‘Dat is waarom je je eigen leraar moet worden! Een goede leraar kan van buitenaf wel
zeggen: het ziet eruit alsof je wat te los bent, beetje strakker. Of juist
andersom: iemand die ik opleid tot leraar was een beetje te strak. Als groep
besloten we: diegene moet op dansles. En dit was een die hard punkrocker, onder de tattoos. Die zei: no fucking way, ik ga niet dansen met de hippies! Maar voor ons was het
duidelijk dat diegene niet nog een stille retraite nodig had, maar eens flink
naakt moest gaan dansen. Dus een leraar die dat kan is belangrijk. Maar die
ziet alleen de buitenkant, of je stilzit of niet. Uiteindelijk zijn wijzelf de
enige autoriteit.’

Kun je een verslaving vervangen door een
‘verslaving’ aan de dharma?

‘Een verslaving is een gehechtheid aan iets wat
lijden veroorzaakt, dus kun je niet “verslaafd” raken aan de dharma. Maar ik
snap wat je bedoelt, ik zie het in mijn eigen leven. Ik heb compulsieve,
verslavingsgevoelige neigingen. Eerst met drugs en alcohol, later met
boeddhistische beoefening. Maar zelfs als ik “verslaafd” ben, denk ik dat het
een gezonde verslaving is. We beginnen natuurlijk vol onwetendheid. Mijn eerste
jaren waren gedisciplineerd, maar vol ego, trots, spiritueel materialisme. Je
ziet verslaafden boeddhist worden en ze blijven gestoord, maar dan met
boeddhisme! Maar hopelijk niet zo lang. Vijf, tien jaar later hebben ze veel
meer balans.’

‘Sommige mensen
nemen alles te serieus. Die moeten weetikveel, eens flink met iemand naar bed
of zo’
Tijdens je retraite viel het me op dat je niet
streng bent. Waarom?

‘Voor mij werkt een zachtaardige aanpak het beste,
die me zo compassievol als mogelijk laat zijn. Want ik ben van nature niet zo.
Ik veroordeel mezelf en anderen graag. Dus ik moet ervoor zorgen dat ik zo min
mogelijk fout kan doen. Weinig regels, behalve het schema: zitten, lopen. Dat
is meer dan genoeg, toch?’

Heb je als beoefenaar een autoriteit nodig?
‘Het gaat er vooral om je eigen autoriteit te worden.
De laatste woorden van de Boeddha waren: zoek geen extern toevluchtsoord, wees
een gidslamp voor jezelf en streef ijverig voorwaarts. Voor mij is dat een
helder statement: wees je eigen autoriteit. Een goede leraar is nuttig, maar
een leraar moet een spirituele vriend zijn, geen hiërarchische spirituele
meester.’

Vaak is het juist andersom.
‘Weet ik. Maar dat is bullshit. Hahaha. Mensen behandelen sommige lama’s of zen-meesters
alsof ze superwijs of compleet verlicht zijn. Die verering is iets waar de
Boeddha tegen ageerde. Dat zoeken van externe toevluchtsoorden. Ik ben nu
boeddhist, dus God kan me niet redden, maar misschien wel mijn goeroe, lama,
ajahn, sensei. De Kerstman doet het niet voor me, maar misschien de Tibetáánse
Kerstman wel. Als leraar moet je je daartegen verzetten!’

‘Ik veroordeel
mezelf en anderen graag. Dus ik moet ervoor zorgen dat ik zo min mogelijk fout
kan doen’
Maar na jouw retraites zie jij ook dat mensen niet
willen dat je weggaat.

‘Ja, en het is mijn taak om dat niet persoonlijk te
nemen en te denken: oké, ze zijn verliefd geworden op de dharma. En ik kan ook
wel verantwoordelijkheid nemen. De manier waarop ik de dharma deel, werkt blijkbaar.
Deel van de rol van leraar is om mensen hun projecties te laten hebben, net als
een therapeut of een ouder. Je kunt je leerlingen best een beetje laten denken:
oh hij of zij is zo geweldig. Want dat inspireert. Maar het moet niet ontaarden
in wat we vaak zien: oh, hij is zo verlicht, ook al gaat ‘ie naar bed met z’n
studenten.’


Is het voor jou niet vreemd een autoriteit te
zijn?

‘Heel raar! Ik ben een anti-autoritair persoon en dan
ineens dit. En het wordt nog vreemder, want ik train nu leraren. Natuurlijk
hoef ik dat niet te doen, maar ik merk dat zo veel mensen deze aanpak
waarderen, dat het nodig is. Maar het is wel wat anders dan met studenten. Dan
kun je nog zeggen: je legt geen verantwoording af aan mij, maar aan de dharma.’

Annemarie
Opmeer
is hoofdredacteur van Down to Earth (voorheen Milieudefensie Magazine) en mediteert bij Tegen De Stroom In.

BODHITV VIDEO

WEBSITES
Op www.dharmapunx.com zijn mp3’tjes te luisteren
met dharmatalks van Noah Levine. Daarnaast zijn op youtubediverse interviews met hem te bekijken.
www.tegendestroomin.com. Deze sangha begint in januari met meditatie-avonden op maandag
in centrum Djoj in Rotterdam. Noah Levine zal daar aanstaande maart een retraite leiden. Zijn maatje Vinny Ferraro doet dat in april.

BOEKEN
Noah Levine schreef de boeken:
Dharma Punx: a memoir
, HarperSanFransisco, 2004
Against the Stream, a
manual for spiritual revolutionaries
,
HarperSanFransisco, 2007