bodhi_vukeleku_02_versiea-23-2

Vukelekuu! Word wakker met de VU! Marjolein Shiamatey

Het is weer VU week op Bodhitv! Studenten van het vak 'boeddhisme in Nederland' gaan op bezoek bij een sangha en brengen daar verslag van uit. Vandaag het verslag van: Marjolein Shiamatey

Het is weer VU week op Bodhitv. Dat betekent dat studenten van het vak ‘boeddhisme in Nederland’ hun eindessay als ingekorte versie op Bodhitv plaatsen. Het vak Boeddhisme in Nederland is onderdeel van de opleiding Religie en Levensbeschouwing, afstudeerrichting Boeddhisme. 

Boeddhisme en verbondenheid 

“Ik wil.” Een zinnetje dat in onze moderne maatschappij steeds vaker klinkt. Het staat voor een gevoel van individualisme en het voortdurend voorop stellen van je eigen welzijn. Ik wil deze carrière, ik wil een goede plek als ik naar het theater ga, ik wil niet gestoord worden in de trein etc.  Hoe kan het boedhisme juist verbondenheid bevorderen?

Door: Marjolein Shiamatey

De “ik” in “ik wil” wordt in het boeddhisme gezien als het ego, dat het gevoel van ‘inclusiviteit’ in de weg staat. Met andere woorden: ons oog en respect voor de ander, maar ook voor andere culturen en religies. Via meditatie kunnen wij leren het ego iets minder te voeden. Dat opent de deur naar meer kunnen genieten van alledaagse dingen. Wie dat “ik”loslaat, voelt zich makkelijker verbonden met alles en iedereen. Mensen die dat ervaren zullen de maatschappij beter maken, omdat zij beseffen dat een ander gelukkig maken net zo belangrijk is als jezelf gelukkig maken. Op die manier zou het boeddhisme bij kunnen dragen aan een maatschapppij, waarin niet het individu, maar het gevoel van onderlinge verbondenheid voorop staat. 

Boeddhisme en verbondenheid
Verbondenheid is een belangrijk gegeven in het boeddhisme. Er zijn veel boeddhistische stromingen, maar het doel is bij allemaal hetzelfde: de verlichting bereiken. Verlichting, nirwana, betekent letterlijk uitdoven (van alle concepten).  Een verlicht persoon is dus iemand die alle ideeën, alle concepten heeft leren doorzien en heeft losgelaten. Dit kan bereikt worden door meditatietechnieken, zoals het trainen van liefdevolle aandacht en concentratie. Ook een vaakgehoord resultaat van meditatie is dat men zich meer verbonden gaat voelen met de mensen en de natuur. Hoewel meditatie iets is wat je alleen kunt doen, zie je dat het mensen steunt om daar een gemeenschap om heen te bouwen. Dit worden sangha’s genoemd. In een sangha komen mensen samen om te mediteren, meestal onder leiding van een leraar. Het gevoel van verbondenheid in een individu wordt dus versterkt door meditatie. En die activiteit van mediteren maakt weer dat er gemeenschappen ontstaan.

De sangha
Het is niet verrassend dat het boeddhisme in staat is verbondenheid in de samenleving te vergroten door het creëren van sangha’s. In wezen verschilt die onderlinge verbondenheid niet van het verbondenheidsgevoel dat te vinden is in elke (sport) club. Margriet Messelink is begeleider bij de sangha Leven in aandacht in Almere. Deze sangha is aangesloten bij de overkoepelende Stichting Leven in aandacht en staat in de traditie van de Vietnamese zenleraar Thich Nhat Hanh. Messelink gebruikt de rituelen uit het boeddhisme om een situatie te creëren waarin je dieper tot jezelf kunt komen. Het geeft een stuk rust en vertrouwen. Doordat de mensen weten waar ze aan toe zijn, zijn ze beter in staat zich beter te focussen op de oefening. Een sangha kan volgens Messelink bijdragen aan de verbondenheid in de maatschappij. Wanneer iemand bijvoorbeeld in een sangha ervaart hoe het leven op een meer vreugdevoller manier te ervaren kan hij/zij dat inzicht buiten de sangha delen.

Boeddhisme light
Hoe draagt het boeddhisme nu bij aan verbondenheid buiten de sangha’s? Dat gebeurt volgens hoogleraar André van der Braak grofweg op vijf manieren:

  • Via de academische weg, door een opleiding tot boeddhistisch geestelijk verzorger te volgen aan de VU. 
  • Via kunstenaars die zich met boeddhisme bezig houden en mensen inspireren en de onderlinge afhankelijkheid uitdrukken.
  • Via de dialoog tussen vertegenwoordigers van verschillende religies
  • Via de beoefenaars zelf: door te mediteren word je je meer bewust van de inclusiviteit (dus de diversiteit aan mensen en culturen) en dat bevordert gedrag dat gericht is op verbinding.
  • Via het zogenaamde boeddhisme light. 

Die laatste duidt op een zekere ‘lifestyle’ waarbij iemand zonder kennis van boeddhisme wel ontvankelijk is voor bepaalde aspecten ervan. Dat kan een boeddhabeeld zijn van de Blokker, maar het kan ook gaan om een cursus mindfulness. Deze laatste is de meest toegankelijke route naar meer verbondenheid in de samenleving. Volgens Margriet Messelink, is boeddhisme light zeker geen minderwaardige variant van het boeddhisme. Want, zo redeneert zij, ook deze vorm helpt mensen om liefde, mededogen en inclusiviteit te ervaren. Deze visie sluit aan bij wat in het boeddhisme ‘upaya‘ wordt genoemd. Dit staat voor ‘vaardig hulpmiddel‘ en komt e rop neer dat de Boeddha zijn lesmethode aanpaste aan wie hij voor zich had.

Bedrijfsleven
Lesmethoden kunnen dus verschillen, wat volgens Messelink geen enkel probleem is.  Zo is een meditatie cursus bij een bank ook een vorm van het boeddhisme. Wel moet je goe din de gaten houden wat het doel is van zo’n cursus. Zo moet meditatieniet alleen gericht zijn op het voelen van vreugde, maar ook op het aanvaarden van lijden. Als je van een plant wilt genieten moet je ook weten hoe je hem verzorgt, anders sterft hij. Een plant heeft voldoende licht (vreugde) nodig, maar ook modder (lijden) om te kunnen groeien. Messelink levert kritiek op het feit dat in sommige cursussen alleen aandacht wordt geschonken aan het ervaren van geluk. Zo vertelt Messelink het verhaal van de verkoper die bij de bank werkt. Hij is getraind om beter te verkopen ten koste soms van de klant. Wanneer deze verkoper door het volgen van een meditatiecursus zich realiseert dat deze manier van verkopen de bron is van een innerlijk conflict, kan hij besluiten om zijn baan op te zeggen. Hij kan echter ook besluiten om zich in te zetten om een andere bedrijfsstrategie te initiëren die het mogelijk maakt dat klanten niet worden misleid. Op deze manier zou hij via het boeddhisme kunnen bijdrage aan het creëren van een maatschappij die meer rekening houdt met de inclusiviteit van alles.

Dit essay is ingekort door de redactie van Bodhitv. Meer voorbeelden en achtergrondinformatie?
Lees hier het volledige essay