Een wonderlijk boek over Jezus van een gewezen zenboeddhist

Adyashanti is nogal een vreemde eend in de boeddhistische bijt, als we hem überhaupt nog boeddhist kunnen noemen. Toch blijft zijn ruim tien jaar geleden verschenen boek Jezus de Mysticus, dat in 2019 door Samsara in het Nederlands is uitgebracht, een aanrader. Iemand die zo welbespraakt vanuit zijn zenboeddhistische wortels de transcendente boodschap van christendom benadert, zul je niet snel tegenkomen. Hij doet dat in zijn boek via het leven van de christelijke messias zelf, die hij een spirituele revolutionair noemt.

De boeddhistische wortels van Adyashanti

Adyashanti is geen oosterse goeroe, maar een Amerikaan. Hij heet van oorsprong Stephen Gray en werd in 1962 geboren in Cupertino, Californië. Hij groeide op, staat er op zijn site, als atleet en wielrenner. “Op 19-jarige leeftijd raakte hij geïnteresseerd in verlichting, begon te mediteren en werd volledig opgeslokt door een zoektocht naar de ultieme waarheid.”

Een jaar later begon hij met zen onder leiding van Arvis Joen Justi, wier leraar Taizan Maezumi Roshi was. Over Justi kan ik op internet niets meer vinden. Ze staat niet in de lijst van mensen aan wie Maezumi transmissie verleende en lijkt wel van de aardbodem verdwenen.

Adyashanti bezocht ook sesshins bij Jakusho Kwong Roshi (een leerling van Shunryu Suzuki Roshi) in het Sonoma Mountain Zen Center. Hij bouwde een meditatiehut in de achtertuin van zijn ouderlijk huis, gaf jarenlang les bij Justi en beschrijft een aantal bijzondere ervaringen die hij zelf als ‘ontwaken’ typeert.

In 2000 stichtte hij de Open Gate Sangha “om de leringen van Adyashanti beschikbaar te maken voor iedereen die oprecht verlangt naar vrede en vrijheid.” Hij schreef elf boeken. In The Way of Liberation staan volgens hem “de fundamentele leringen van Adyashanti.” Tegenwoordig biedt hij ‘leringen’ aan die vrij zijn van enige traditie of ideologie.

Hij zegt: “De Waarheid waar ik naar wijs, is niet beperkt tot enig religieus standpunt, geloofssysteem of doctrine.” Zijn leringen noemt hij een open uitnodiging om te onderzoeken en te herkennen wat waar en bevrijdend is in de kern van alle bestaan. Adyashanti is inmiddels met pensioen en woont met zijn vrouw Mukti in de Eastern Sierras.

Geobsedeerd door verlichting

Eerlijk gezegd krijg ik geen goed gevoel bij iemand die zo geobsedeerd lijkt door verlichting, ‘leringen’ en (ultieme) waarheid, maar wie ben ik? Nou ja, er zijn wel meer mensen die daar twijfels over hebben. Menigeen beschouwt Adyashanti als newage-goeroe. Naar aanleiding van een jubelend artikel in Koorddanser van 12 mei 2011, door Satyamo Uyldert onder de kop ‘Van wakker naar verlicht’, noemt ene Menno dit soort verlichtingsretoriek “het uitzetten van een dwaalspoor.” Ik kan me daar wel iets bij voorstellen: de verlichtingservaring zelf moet niet het doel worden.

Het artikel draagt trouwens de onderkop ‘non-dualisme als levensweg’. Want Adyashanti, wat ‘oorspronkelijke vrede’ betekent, is intussen ook een advaita-goeroe geworden.

Dragend medium

Terug naar het boek Jezus de Mysticus. Ook daarin gaat het vaak om diezelfde ingrediënten waar ik een beetje allergisch voor ben. Maar ze worden behapbaar opgediend, omdat Jezus ertussen zit. Soms verliest de auteur dat weer uit het oog wanneer hij te veel met zichzelf bezig is, maar dat kun je op de koop toe nemen. En dan blijft, dat moet ik echt zeggen, een razend interessant boek over, dat het universele in de spiritualiteit van alle religies benadrukt. Een paar punten die mij zeer aanspreken:

• De persoon van Jezus wordt neergezet in een menselijke maat, waardoor hij uit de afstandelijke bijbel- kansel- en filmtaal wordt getild. Wat dat betreft is er wel enige overeenkomst met het onlangs verschenen boek Jesjoea van Tara Notenbomer.
• Dat Jezus geheel leefde vanuit zijn ware goddelijke natuur, waarover elk mens beschikt, maakt Adyashanti volkomen aannemelijk.
• De auteur laat zien hoe de evangeliën vol zitten met symboliek, ook de wonderen die aan Jezus worden toegeschreven. En dat het grootste wonder het leven zelf is.
• Elke religie gaat over de menselijke relatie met het Ene en de herkenning van Liefde als het dragende medium van ons wonderlijk bestaan.

Spirituele revolutionair

De Jezus die ik in de evangeliën aantrof, zegt Adyashanti, was een “ongelooflijk revolutionaire figuur, een spirituele revolutionair.” Vooral de evangelist Marcus benadrukt dat. Marcus wordt door Adyashanti omschreven als de revolutionaire boodschapper, Mattheus als de liefdevolle, Lucas als de universele en Johannes als de mystieke. De apocriefe Thomas kenschetst hij als een typische leraar.

Adyashanti vindt Jezus iemand die ‘spirituele autonomie’ belichaamt; die het spirituele mysterie van elk van ons symboliseert. De auteur beschouwt het Jezusverhaal daarom “als een routekaart voor spirituele bewustwording.” De bedoeling van zijn boek is niet om Jezus te tonen als trooster, maar als de slechter van grenzen en scheidslijnen, want het Koninkrijk Gods is al over de aarde verspreid. We moeten dat alleen leren zien.

Hoe zen was Jezus?

De Jezus van Adyashanti weet ook hoe we dat weer kunnen leren zien. Daartoe moeten we eerst ja zeggen tegen het onbekende. Je moet eerst weten dat je niet weet wie of wat je bent (heel zen) en wat God is.

Dat niet-weten en de bereidheid hebben om ‘door de sluier te stappen’ noemt Jezus volgens Adyashanti ‘berouw hebben’. Precies dat ‘berouw tonen’ komt verrassend genoeg heel expliciet voor in bekende ceremonies binnen het zenboeddhisme. Dan ontstaat ‘vanzelf’ vergeving, heling, bevrijding en wijsheid. Dan rest ons slechts: overgave aan ons leven ‘als daad van verlossende liefde’ en je aan niets vasthouden, ook niet aan Jezus.

Liefde is de kern van ons bestaan. Adyashanti laat het op bijna elke pagina blijken. “Waar het eeuwige en het menselijke elkaar ontmoeten, daar wordt liefde geboren.” Het koninkrijk Gods ligt in dit bestaan, dat zelf een wonder is. Alle wonderen hebben, volgens Adyashanti, “een heimelijke bedoeling: de essentie van het wonder is niet het wonder, maar het onderricht eronder, dat door het wonder overgebracht wordt.” Meer zen kan eigenlijk niet. Maar ik weet niet of Adyashanti dat zelf wel beseffen wil.

Een dramatisch aspect van het kerkelijke christendom noemt Adyashanti het idee dat Jezus ‘de enige Godmens is’. “Tweeduizend jaar lang is dit verhaal grotendeels verkeerd begrepen. (…) Op dat moment sneed de kerk zelf de mensheid af van toegang tot zijn eigen transcendente zijn.” Maar steeds weer brak het licht erdoorheen en ontdekten mensen dat Jezus die exclusiviteit nooit zo bedoeld heeft, integendeel.

Hoe zen is Adyashanti?

Het hield me natuurlijk ook bezig waarom Adyashanti uit de vorm van zijn aanvankelijke traditie wilde treden, maar een duidelijk antwoord kon ik niet vinden. Adyashanti begon zich blijkbaar van lieverlee af te wenden van het zenboeddhisme. “Het begon een beetje star aan te voelen,” zegt hij. “Ik voelde me er op emotioneel vlak niet diepgaand bij betrokken.”

Hij werd wel ‘smoorverliefd’ op de heilige Theresia van Lisieux (1873-1897), de zogenaamde ‘kleine Theresia’, die door Paus Pius XI op 17 mei 1925 heilig werd verklaard. Adyashanti begon zich in haar te verdiepen en vertelt in zijn boek: “Wat er in werkelijkheid gebeurde was dat mijn hart geopend werd.”

Hij zag het als de overdracht van de liefde van het heilig hart, “van de diepe, ontvankelijke, onbehoedzame intimiteit van liefde.” Later werd die liefde nog sterker en weidser, nota bene tijdens een zenretraite. En dat was wat hij gemist had in zijn zenbeoefening tot dan toe. Hij ging toen aanvankelijk wel door met zen en begon zich tegelijkertijd ook meer in christelijke mystiek te verdiepen.

In een interview in Tricycle met Stephan Bodian zegt Adyashanti dat hij uiteindelijk stopte met zen. “Ik heb niets afgewezen. Ik ben gewoon gestopt met blindelings vasthouden aan de traditionele benadering, en de energie die vastzit in het volgen, is overgegaan op het diep kijken naar wat echt waar is. Ik voelde me heel erg op mezelf.”

Oordelen

Ik vind dat interessant. Want in dat ‘blindelings vasthouden’ zit een merkwaardig oordeel, dat je niet van iemand vol verlichting zou verwachten. Dat de energie die vastzit in het volgen is overgegaan op het diep kijken naar wat ‘echt waar’ is, is ook zoiets. Je kunt in zen niet vinden waar het om gaat, zegt hij eigenlijk. Wat moet hij dan een magere zenbeoefening gehad hebben, zou je zeggen.

Dat wordt in Jezus de mysticus op pagina 144 ogenschijnlijk weersproken. “Mediteren is een daad van vertrouwen, het is de hoogste vorm van gebed. Het is het stille gebed, waarin we ons openstellen voor het goddelijke mysterie van ons bestaan.” Wat was dan de reden?

In de ogen van Adyashanti was Jezus helemaal niet geïnteresseerd in vorm en structuur. Daarin zou hij dus volgens de auteur sterk verschillen van de Boeddha. Zou daar dan misschien het antwoord kunnen liggen op zijn vertrek uit het zenboeddhisme?

---

Jezus de Mysticus, Adyashanti
Vertaald door Prema van Harte
Uitgeverij Samsara, 2019
320 pagina’s, EAN 9789492995391

Omslagafbeelding: PxHere.