Het lied van de draak: muziek uit Bhutan

“Als ik Sonam hoor zingen, is het alsof hij me bij mijn lurven grijpt, en me naar een plek voert die ik ‘thuis’ noem. Hij verleidt me met puurheid en devotie naar de stilte, naar binnen; alsof zijn stem steeds roept ‘Kom maar’. Op die momenten kan ik niets anders doen dan stoppen en me daaraan overgeven.”

Aan het woord is gitarist en jazz componist Bram Stadhouders. Hij ontmoette de Buthaanse Sonam Dorji tijdens het Hidden Kingdom Festival dat Sonam in 2023 organiseerde: het is één van de weinige internationale festivals in Bhutan. Zijn collega, drummer Joost Lijbaart, met wie Bram veel samenwerkt, was het festival toevallig op het spoor gekomen en had hen aangemeld.

Bram: “Joost en ik hadden geen idee dat Sonam ook zelf zong. Op een gegeven moment begon hij in de hotellobby te zingen en te spelen, en ik was compleet betoverd. Hij bleek een fantastische muzikant te zijn, een begaafde en beroemde zanger zelfs. Daarnaast voltooide hij ook een omvangrijke studie naar Bhutaanse muziek. Vanaf het moment dat hij begon te zingen, wist ik: Met Sonam wil ik iets gaan doen.”

Bram bleef enkele dagen langer en nam muziek met hem op. Bij die opnames speelde Joost in Nederland drums en percussie en daaruit ontstond het meditatieve project Druk Luyang. Een jaar later speelde het trio voor het eerst live in Bhutan.

Als gevolg van deze ontmoeting komt Sonam Dorji in juni eenmalig naar Nederland.

Onder de naam Druk Luyang zal het trio vier optredens verzorgen. Het belooft een zeldzame ontmoeting te worden tussen Oost en West waarbij eeuwenoude boeddhistische tradities uit Bhutan samenvloeien met ambient klanklandschappen, improvisatie en westerse lyriek. Tijdens deze concerten brengt Sonam bovendien solowerk ten gehore op zang en dranyen. Dit is de Bhutaanse luit, een eeuwenoud instrument dat zelden buiten Bhutan te horen is.

Ontmoeting tussen Oost en West

Voor Sonam betekent de samenwerking veel meer dan enkel een muzikale verbinding. “Toen we elkaar ontmoetten, spraken we over het idee om een project te ontwikkelen dat muziekliefhebbers over de hele wereld met elkaar in contact zou kunnen brengen,” vertelt hij. “Die eerste ontmoeting opende de deur naar spannende muzikale uitwisselingen die blijven groeien. Druk Luyang is ons eerste project.”

“We hebben onze naam heel zorgvuldig gekozen omdat deze de essentie van de Bhutanese cultuur weergeeft,” vervolgt Sonam: “Bhutan wordt vaak het ‘Land van de Donderdraak’ genoemd. De draak, of Druk, is een krachtig nationaal symbool dat de geest en de identiteit van ons land vertegenwoordigt. In deze context staat Druk voor Bhutan en Luyang betekent ‘melodie’ of ‘muziek’. Samen kan Druk Luyang worden opgevat als ‘de melodie van de draak’ of ‘de muziek van Bhutan’. De naam weerspiegelt onze intentie om de ziel van Bhutan uit te drukken door middel van muziek. We laten ons inspireren door onze rijke culturele tradities, diepe spiritualiteit en de natuurlijke schoonheid van het thuisland.”

Het onzichtbare hoorbaar maken

Joost beaamt de spirituele grondhouding van de muziek: “Het gaat over het hoorbaar maken van het onzichtbare. Als muziek geen bezieling heeft, is het niets. Muziek maken gaat over het Nu, over in het moment zijn. Als je daar bent wordt alles spiritueel. Met Druk Luyang spelen we geen ingewikkelde stukken of snelle solo’s. Het is muziek die langzaam opbouwt. Eigenlijk is het meer een gebed, een soort spirituele reis.”

“Dankzij Druk Luyang ervaren mensen iets essentieels,” voegt Bram hier aan toe. “Daarnaast is het verrassend omdat deze traditionele muziek door onze westerse invloeden een nieuwe kleur krijgt. Ik hoor vaak dat mijn muziek meditatief is en een klanklandschap biedt. Daarvoor maak ik gebruik van gitaar en elektronica. We hopen dat mensen door de klanken en zang figuurlijk afreizen naar de Himalaya, een mystieke plek waar al duizenden jaren goden, yogi’s en monniken hun toevlucht vinden in de stilte.”

Het boeddhisme ervaren in Bhutan

Beide muzikanten kregen via het contact met Sonam een beeld hoe de Bhutaanse cultuur is verbonden met  boeddhistische waarden. Bram: “Bhutan maakte een diepe indruk op me. Ik vond het ontroerend te zien dat er nog een plek op aarde is die spirituele waarden hoog in het vaandel heeft staan. Mensen zijn er rustig, beleefd en hebben geleerd om anderen te helpen. Zo probeerde ik eens een taxi aan te houden, maar dit lukte niet goed. Een omstander hielp me daarbij en wilde zelfs mijn taxirit betalen. Dit soort ervaringen heb ik vrijwel nergens anders meegemaakt – en ik ben op veel plekken geweest!”

Ook voor Joost was het verblijf in Bhutan een openbaring: “Het voelde als een week in een parallel universum. Bhutan is zo afgesloten van de wereld waardoor ik er helemaal in opging. Ik was totaal niet meer bezig met wie ik zelf was, wat ik wilde of iets anders. Ik ‘was’ alleen maar. Bhutan is het enige echt boeddhistische land dat nauwelijks is beïnvloed door de westerse wereld en het kapitalisme. ”

Heilige bergen

Sonam weet als geen ander hoe diep de mystiek van de Himalaya verweven zit in het hart en de ziel van zijn land en volk. In de Bhutanese cultuur zijn bergen niet alleen geografische kenmerken: het zijn levende wezens, heilige verblijfplaatsen van beschermende godheden, verlichte meesters en verborgen schatten van spirituele energie. Men gelooft dat elke vallei, klif en besneeuwde piek gezegend is en bewoond wordt door krachtige geesten. Deze staan bekend als yul lha: lokale godheden.

Sonam: “Voor ons symboliseert de Himalaya zuiverheid, kracht en een spiritueel toevluchtsoord. Veel van de meest vereerde kloosters en kluizenaarswoningen in Bhutan, vaak dramatisch gelegen op rotswanden, zijn gebouwd op plaatsen die beschouwd worden als de ontmoetingsplaatsen tussen het aardse en het goddelijke. Het is een schouwspel van steeds veranderende nevels, de stilte van de bossen en kristalheldere rivieren die uit gletsjertoppen stromen. Al deze natuurlijke elementen dragen bij aan een atmosfeer die buitenaards en heilig aanvoelt. De Himalaya vormt een levende brug tussen het fysieke en het spirituele rijk.”

Ook Bram ervaarde dit spirituele rijk tijdens zijn verblijf in Bhutan: “Er zijn talloze mysterieuze kloosters te vinden, de ene nog geïsoleerder dan de andere. Monniken wijden hun leven aan het eigen maken van de boeddhistische leer. Dat aspect mis ik in het westerse leven, waar spiritualiteit zo goed als verdwenen is. Het geeft een idee van hoe het ooit in Nederland is geweest, toen de kerken en kloosters nog wel actief waren. Het is alsof je een reis naar het verleden maakt, naar een meer oorspronkelijke, pure en harmonischere plek.”

Muziek en spiritualiteit

Voor Sonam zijn muziek en spiritualiteit van kinds af aan nauw met elkaar verbonden. Hij werd geboren in een afgelegen dorp genaamd Kaktong. Opgroeien op het platteland gaf hem talloze mogelijkheden om in contact te komen met de natuur. In de wildernis luisterde hij naar de zingende vogels en hij zong vaak mee met het ritme van watervallen en het fluiten van de wind. De natuur is altijd een van zijn grootste mentoren geweest en een diepe inspiratiebron voor zijn muziek.

Sonam: “Muziek is een kanaal waardoor mensen een verhoogd gevoel van het goddelijke of transcendente ervaren. Voor mij is muziek een diepgaand middel om me te verbinden met iets dat groter is dan mezelf, of het nu is door de resonantie van een heilig gezang, het ritme van een gebedslied of door kalmerende melodieën die innerlijke rust oproepen. Muziek kan diepe emotionele reacties oproepen, een gevoel van eenheid opwekken en aanzetten tot reflectie en innerlijke groei. De trillingen van geluid, of het nu instrumentaal of vocaal is, hebben de kracht om het bewustzijn te verhogen, de geest te reinigen en een gevoel van verbondenheid met het universum te bevorderen.”

Devotionele en rituele muziek, die zo verweven is met boeddhistische praktijken, is een vitaal onderdeel van zijn dagelijks leven. “Deze heilige klanken voeden niet alleen mijn spirituele verbondenheid, maar inspireren ook mijn muzikale reis,” vertelt Sonam. “Daarbij worden spiritualiteit en creativiteit op een heel natuurlijke en betekenisvolle manier met elkaar verweven.”

“De teksten zijn geen gewone composities,” vervolgt hij: “Maar heilige teksten en liederen die oorspronkelijk gecomponeerd zijn door grote lama’s en yogi’s uit Bhutan. Deze verlichte meesters schreven vanuit een plaats van diepe spirituele realisatie. Hun woorden dragen zegeningen, leringen en diepe wijsheid in zich. Zingen of luisteren naar deze heilige woorden trekt de geest op natuurlijke wijze naar binnen, stimuleert reflectie, mindfulness en een gevoel van vrede.”

De betekenis van muziek voor onze samenleving

Het maken van deze meditatieve muziek en ernaar luisteren kan bijdragen aan verbinding in onze samenleving, maar dat gaat niet vanzelf, weet Bram: “Spiritualiteit is een manier om rust en vrede te vinden, maar een groot deel van de wereld is daar niet in geïnteresseerd. Dat is ook te begrijpen, want onze westerse maatschappij is daar niet op gebaseerd. Sterker nog, het wordt vaak afgekeurd, veroordeeld. Toch hoop ik dat deze spirituele waarden ooit weer terugkeren in de maatschappij. Veel problemen kunnen daardoor worden opgelost, ook al zal het geen perfecte wereld worden, net zoals Bhutan ook geen perfecte plek is. ”

Ook Joost is hoopvol over de kracht van spirituele muziek. “Veel ellende in de wereld wordt veroorzaakt doordat mensen zich te veel identificeren met datgene wat ze denken. Mensen verstaan elkaar slecht of spreken niet dezelfde taal – en dat bedoel ik niet letterlijk. Muziek is een universele taal die mensen kan verbinden, een taal die iedereen spreekt als men zich ervoor openstelt en bereid is om te luisteren, echt te luisteren. Die hoop heb ik wel en dat probeer ik ook met muziek te bereiken. Door zelf eerlijk en integer te zijn laat ik ‘echtheid’ zien. Hopelijk doet die echtheid iets met de energie in de wereld.”

Volgens Sonam heeft Druk Luyang de potentie om een brug te vormen in deze moeilijke tijden. “Zo zien we elkaar niet als vreemden, maar als medemensen die op zoek zijn naar begrip, empathie en verbondenheid. Ik streef naar verbinding in onze verschillen en in de gedeelde waarden van vrede, liefde en de viering van het leven. Ik hoop dat dit project anderen inspireert hun harten en geesten te openen, de rijke culturele tapijten waaruit de wereld bestaat te omarmen en eenheid te vinden in de diversiteit van onze gedeelde menselijke ervaring.”

De mystiek tijdens de meditatieve concerten in Nederland

Samen met zijn Nederlandse collega’s wil Sonam in Nederland een figuurlijke reis verzorgen naar het hart van de Bhutanese cultuur. “Ik hoop dat luisteraars zullen voelen hoe elke noot, elke beat, de waarden van vrede, mindfulness en eenheid weerspiegelt die centraal staan in het Bhutanese leven. Uiteindelijk wil ik dat mensen het concert verlaten met een dieper gevoel van hoe muziek ons allemaal verbindt – niet alleen als entertainment, maar als een kracht voor persoonlijke reflectie, culturele uitwisseling en collectieve genezing.”

---

Meer weten?

• Kom naar één van de concerten in Nederland:
  • 10 juni Splendor, Amsterdam
  • 11 juni POM, Eindhoven
  • 12 juni Toonzaal, Den Bosch
  • 13 juni Tante Nino, Rotterdam
• Luisteren:
  • Een voorproefje van het Druk Luyang project beluister je op Spotify.
  • Of op YouTube: Medicine Buddha Chant.
• Wil je meer weten over Bhutan?
  • Joost schreef een reisverslag.
  • Of bekijk de documentaires van De Boeddhistische Blik: Sing me a song en Agent of Happiness.