De vleugels van Nynke Valk – “Niets blijft”

Wat betekenen wijsheid en compassie voor jou?

“Wijsheid is weten dat we de wereld als echt en solide ervaren, maar dat dit niet klopt. Dingen hebben geen vast bestaan, ook wijzelf niet. Alles is voortdurend in beweging. Iemand attendeert je bijvoorbeeld op een leuk restaurant, maar wie zegt dat het nog leuk is als je er zelf gaat eten? Misschien is de sfeer inmiddels veranderd of heeft de ober zijn dag niet.

Compassie is voor mij de wens dat mensen die wijsheid hebben, de vergankelijkheid zien en hun ware natuur herkennen. Niets blijft. Je kunt leven vanuit jezelf. Je kunt af en toe stilstaan, in plaats van te reageren op elke impuls. Net zoals je in meditatie gedachten en prikkels ziet langskomen. Daar hoef je niet in mee te gaan.

Als boeddhistisch coach en kunstenaar heb ik de afgelopen zeven jaar een Eenvoudig Leven Agenda gemaakt met korte tekstjes, en tekeningen van Alex Peters. Die voor 2026 is er al. Ik hoop mensen daarmee te stimuleren zich te richten op wat echt belangrijk is.”

Wanneer ontbrak het je aan compassie en wijsheid? Wat deed je toen?

“Zelfcompassie vind ik soms lastig, vooral als ik dingen niet goed genoeg doe naar mijn zin. Ik denk dat we geneigd zijn onze eigenwaarde te baseren op prestaties. Maar dat is voorwaardelijke zelfwaardering. Zelfcompassie is onvoorwaardelijk: ook als het niet goed gaat, kun je vriendelijk zijn voor jezelf.

Ik heb een latrelatie en de overgang naar het alleen zijn valt me soms zwaar. Wat dan helpt is stilstaan bij dat onprettige gevoel. Kijken waar het zit in mijn lichaam. Zo ontstaat meer ruimte om te zien dat het gevoel niet blijft. Want als je er middenin zit, lijkt dat wel zo. Maar het onprettige gevoel is afhankelijk van omstandigheden. In mijn agenda’s en het gidsje met een selectie uit de teksten, leg ik veel nadruk op zelfcompassie. Dat maakt je milder.”

Waar vind je inspiratie voor wijsheid en compassie?

“Bij leraren en boeddhistisch onderricht, maar ook in boeken en kunst. Ik merk dat de boeken die ik lees vaak putten uit het boeddhisme, zoals die van Kristin Neff over zelfcompassie. Of Sharon Salzberg. De westerse invalshoek spreekt me aan en gebruik ik ook in mijn boekjes. Salzberg zegt dat we liefdevolle vriendelijkheid niet moeten maken, maar dat het er al is. We hebben het alleen geblokkeerd. Een mooi voorbeeld vind ik mensen die in de trein de zware, glazen deur bijna automatisch even vast houden voor de persoon achter hen. Dat leer je niet, behulpzaamheid zit in ons. Maar oordelen en overtuigingen staan die natuurlijke vriendelijkheid soms in de weg.

Ook mijn favoriete plek op Terschelling inspireert me. Die ligt aan de oostkant, helemaal aan het einde van de duinen. Daar is bijna niets, wat een enorm gevoel van ruimte geeft. Er hangt iets magisch in die leegte, alsof de plek precies dat symboliseert: de ruimte die we nodig hebben. Vroeger liep ik ernaartoe. Tien kilometer heen en tien kilometer terug, maar dat lukt niet meer. Fietsen gaat ook moeilijk, want het zand is op veel plekken mul. Ik ben er twee jaar geleden met een huifkar geweest, en ook eens met een jeep.”

Wat doe je ermee in het dagelijks leven?

“Mijn dag begint met een intentie, het opwekken van bodhicitta ofwel anderen tijdelijk geluk wensen én het uiteindelijke geluk van verlichting. Ik probeer mijn activiteiten met compassie uit te voeren en dat gaat samen met wijsheid. Dus niet aannemen dat dingen wel zus of zo zullen zijn of iemand in een hokje plaatsen. Open en liefdevol aanwezig zijn. En me bewust zijn van dat snelle stemmetje dat zegt dat ik iets niet goed doe.

Ook in mijn agenda’s en gidsje draag ik dat uit. Ik werk met een model van eenvoud, zodat je in één oogopslag ziet wat belangrijk is. In het midden staan de principes van eenvoud, in de ring daaromheen de principes van versnippering, zoals teveel willen en al je gedachten serieus nemen.”

Cultiveer je compassie en wijsheid in een gemeenschap?

“Ik geef les bij Rigpa, een internationale Tibetaans boeddhistische sangha opgericht door Sogyal Rinpoche. We behandelen nu liefdevolle vriendelijkheid. Iedere keer als ik het er weer over heb, maak ik die vriendelijkheid wakker in mezelf en hopelijk ook in anderen. Dat is heel fijn.

De controverse rondom Sogyal Rinpoche was een pittige periode. Ik kwam zelf in een spagaat terecht, want Rinpoche is voor mij altijd goed en liefdevol geweest. Dat kon ik moeilijk rijmen met de ervaringen van anderen. Gelukkig heeft Dzongsar Khyentse Rinpoche ons indertijd geholpen, door alle vragen die er waren te adresseren. Dat is voor mij erg belangrijk geweest om uit die spagaat te komen.

Sinds een jaar heb ik een appartement in een Amsterdamse woongemeenschap voor 55-plussers. Daar doe je meer met elkaar dan in een doorsnee wooncomplex, dus dit is ook een plek voor beoefening. Mijn weg vinden in een groep mensen die allemaal verschillend zijn.

Er wordt hier ontzettend veel georganiseerd, maar ik doe niet overal aan mee. Zo’n twee keer per week zit ik met anderen in het atelier te werken. Zelf schilder ik met sjablonen. En we zijn een heel waardevol initiatief gestart. We gaan een groepje vormen met acht bewoners, dat het met elkaar wil hebben over omgaan met sterven.”

Noem je jezelf boeddhist?

“O ja! Ik ben al sinds 1981 serieus bezig met het boeddhisme. Ik studeerde biologie, maar na drie jaar ben ik afgehaakt. Ik begreep dat de wetenschap niet alle antwoorden had en met het ontleden van groene blaadjes verdween ook de magie van de natuur. Ik ging naar de kunstacademie. Daarna maakte ik kunst, maar kreeg een baan bij Rigpa. Dat hield op toen ik drie jaar in retraite ging in het buitenland. Nadat ik terugkwam, ben ik begonnen als zelfstandig boeddhistisch coach. En zo liggen er nu de Eenvoudig Leven-agenda’s, met zelfregie en zelfcompassie als rode draad.”

---

Meer weten?

• Op zijn website licht Matthieu Ricard het oorspronkelijke citaat over de twee vleugels verder toe.
• Lees ook: De vleugels van Suphawin Satjeen

Omslagafbeelding: Jolanda Breur.