Duurzame pionier Jeroen van Steen geeft zijn grond terug aan de aarde

---

Moderne Bodhisattva’s: Duurzame pionier Jeroen van Steen

Een bodhisattva is een wezen dat streeft naar verlichting. Niet alleen voor zichzelf maar voor alle levende wezens. Bodhisattva’s vind je overal: je hoeft er geen boeddhist voor te zijn. Waar zitten de bodhisattva’s in onze samenleving? Bodhi gaat op zoek. Dit is deel zes in een serie.

---

Met een grote grijns op zijn gezicht staat Jeroen mij op te wachten bij de bushalte in het buitengebied van Zeewolde, op blote voeten en met een bakfiets. Met mijn koffer op zijn kant en mijn benen buiten boord pas ik er precies in. Jeroen is blij met deze vondst om bezoekers op te pikken bij de bushalte – weer een stapje duurzamer dan het pakken van de auto.

Via een ritje door een typisch Flevolandschap met uitgestrekte landbouwvelden en windmolens arriveren we bij Thuishaven. Een wat vreemde eend in de bijt in deze strakke omgeving, met kleurrijke Tibetaanse gebedsvlaggetjes bij de ingang en uitzicht op een weelderig voedselbos.

‘Plek voor duurzaamheid en persoonlijke ontwikkeling’, staat op de website van Thuishaven te lezen. Jeroen ontwikkelde hier een kleine gemeenschap waar mensen voor korte of langere tijd kunnen aanmeren om mee te draaien op het erf, te wonen, op adem te komen. Vaak gaat het om mensen die op een kruispunt in hun leven staan. En die zich herkennen in de missie van Thuishaven om duurzamer te leven en hun ecologische voetafdruk te verkleinen.

Jeroen wijst mij op de laatste duurzame aanwinst: het zelfgebouwde composttoilet waar een schepje zaagsel na de boodschap volstaat. “Zo besparen we enorm veel water”, vertelt hij. “Elke keer als ik het toilet verlaat zonder door te trekken, krijg ik een blij gevoel.”

Eerdere stappen waren het aanleggen van twee voedselbossen, een moestuin en het bouwen van tiny houses. Ook stapte hij over van ‘gangbare’ naar biodynamische landbouw op de 50 hectare grond die hij bezit. Vandaag kom ik langs om meer te horen over zijn volgende grote project voor een duurzame toekomst: het ‘vrijmaken van eigendom’ van de 4 hectare voedselbos en 15 hectare landbouwgrond direct grenzend aan het erf.

Van melkveehouder naar duurzame pionier

Tijdens zijn leven maakte Jeroen meerdere transities door. Als melkveehouder zette hij het bedrijf van zijn schoonouders voort. Samen met zijn vrouw hield hij tweehonderd koeien. Toen hun huwelijk strandde, verkochten ze het bedrijf en konden ze daar een goede prijs voor krijgen. Een deel van de grond hield hij aan.

Via een cursus intuïtieve ontwikkeling kwam hij op het pad van zelfontwikkeling en besloot het roer om te gooien. Als schipper organiseerde hij verdiepende trainingen voor groepen aan boord van een zeilboot. In 2009 kocht hij het perceel van 20 hectare waar Thuishaven zou ontstaan. Aanvankelijk vanwege de wens om daar een windmolen neer te zetten. Maar de plek beviel zo goed, dat hij besloot er ook te gaan wonen. “Dit huis is veel te groot voor mij alleen. Ik woon zelf beneden en de hele bovenverdieping stond leeg. Daar is een huis niet voor gebouwd!” Zo ontstond het idee om zijn huis en grond te delen met mensen die tijdelijk woonruimte zoeken.

Verdienste

Dat hij in het bezit is gekomen van veel grond is vooral een kwestie van mazzel, vindt Jeroen. “Ik had het geluk dat ik het melkveebedrijf van mijn schoonouders kon overnemen. En dat ik een gezond lichaam heb dat hard kan werken. Door de stijgende grondprijzen is de waarde van de grond intussen verviervoudigd. Ook dat is niet mijn verdienste.”

Hij beseft dat de verschillen tussen rijk en arm steeds groter worden door de groeiende financiële waarde van grond. Ook de druk op natuur neemt er verder door toe. Daarom stelt hij zich de vraag wat hij zelf kan doen om het systeem te veranderen. Met de overstap naar biodynamische landbouw en het aanplanten van twee voedselbossen geeft hij een impuls aan een rijke flora en fauna. Midden mei kleuren de vlierbloesems het voedselbos wit, roept de koekoek, hangt er een slechtvalkje in de lucht en horen we overal getjilp.

Wat als de Aarde van zichzelf is?

In 2020 hoort hij over Henry Mentink (de oprichter van onder andere autodeelplatform MyWheels) die als eerste een campagne opzet om grond ‘vrij te kopen’. Grond moet niet langer privébezit zijn, is de gedachte, maar weer in handen komen van gemeenschappen die er het beste mee voor hebben. Daarom organiseert Henry een crowdfunding om de grond onder het Veerhuis in Varik Het Veerhuis is een internationale ontmoetingsplek en ‘doe- en kennishuis voor de nieuwe economie’. Op de begane grond richtte Mentink een Village Trade Center in, waar producten van lokale ondernemers worden verkocht. op te kopen, uit de markt te halen en onder te brengen bij een stichting. Dit voorkomt dat de grond steeds opnieuw verhandeld wordt met een winstoogmerk, waardoor waardevolle initiatieven verloren kunnen gaan. De stichting stelt hoeders aan die de bijzondere bestemming van een plek ook voor komende generaties behouden.

Jeroen kan zich helemaal vinden in deze missie. “De lucht en de zon zijn geen privébezit. En toch delen we de aarde op in vakjes. Dat is best raar.” Zou de aarde ook van zichzelf kunnen zijn, vraagt hij zich af. “Ik heb mij een stuk grond toegeëigend, maar de aarde zelf bestaat al miljoenen jaren. Dit bewustzijn stemt mij nederig, eigenlijk ben ik hier te gast.”

Daarom heeft Jeroen besloten om op 21 juni aanstaande 20 hectare van zijn grond te doneren aan BD Grondbeheer. BD staat in deze naam oorspronkelijk voor biologisch-dynamische landbouw en tegenwoordig voor ‘Boeren Droom’. Deze stichting maakt landbouwgrond namelijk vrij van privé-eigendom en verpacht deze vervolgens aan natuurvriendelijke boeren en tuinders, in dit geval stichting Thuishaven. Zo kan de bestemming van Thuishaven voor natuurvriendelijke landbouw en voedselbos ook voor de toekomst veiliggesteld worden.

“Daarnaast krijgen jonge mensen zoals mijn compagnon Iris Bens een eerlijke kans. Er staat een nieuwe generatie te trappelen die duurzaam wil ondernemen, maar niet het kapitaal heeft om grond over te kopen.” En natuurvriendelijke landbouw is de kortste weg naar een schone, diervriendelijke en leefbare Aarde – aldus BD Grondbeheer.

“Mijn ego zat er nog tussen”

De beslissing om een deel van zijn grond weg te geven, lijkt radicaal en ging ook niet over een nacht ijs. “Ik kwam eerst op het idee om alleen ons eerste voedselbos van 2 hectare te schenken. Later werd dat het hele voedselbos van in totaal 4 hectare. En ten slotte ook de landbouwgrond rond Thuishaven.”

In eerste instantie zat zijn ego er nog tussen, blikt hij terug. “De stem die zei: dit is toch van mij? Dit heb ík voor elkaar gekregen!” Als melkveehouder was hij gewend om te denken in termen van ‘groter en meer’. “In de boerenwereld is eigendom van grond een groot goed. Dan heb je het gemaakt en ben je de man. Nu zie ik in dat delen ook vreugde en persoonlijke groei kan geven.”

Jeroen mediteert elke ochtend en avond en organiseert op Thuishaven ook Stadsverlichting-avonden, waarbij mensen in huiskamers over de hele wereld elke tweede zondag van de maand bijeen komen om een uur stil te zijn. Helpt zijn meditatiebeoefening in het proces van bezit loslaten?

“Van spirituele leraren als Deepak Chopra en Mooji leer ik dat alles met elkaar verbonden is. Of je nou kijkt naar een verkeersbord of het hout van dat kippenhok, alles is gemaakt van grondstof die ergens vandaan komt. Ook op Thuishaven zie ik de handjes terug van al die mensen die hier dingen mogelijk hebben gemaakt. We zijn veel meer met elkaar verbonden dan we zelf in de gaten hebben.”

Andere omgang met bezit

Elders heeft hij nog 34 hectare land, waar zijn inkomen vandaan komt. “Die 34 hectare durf ik nog niet los te laten. Eerst maar eens kijken of we straks genoeg inkomsten genereren om stichting Thuishaven draaiend te houden.” Want ook als Thuishaven straks geen privébezit meer is, moet het project zichzelf wel kunnen blijven bedruipen. Op het Eigendom Anders Festival, waar Jeroen spreker was, onderzoeken pionierende geesten hoe een andere omgang met bezit kan zorgen voor meer balans in de wereld.

Een onderwerp dat veel vragen oproept. “Het is een gevoelig thema waar mensen mee worstelen, inclusief ikzelf”, erkent Jeroen. “Ik kom mensen tegen die het ook belachelijk vinden dat de aarde in vakjes is opgedeeld. Tot het over de grond van hun eigen achtertuin gaat. Bezit raakt aan onze angst voor tekort en hang naar veiligheid.” Ook op social media zijn de reacties op het initiatief van Jeroen verdeeld, van ‘Deze man is het noorden kwijt’ tot ‘Geweldig initiatief voor de mensen van nu en in de toekomst’.

Crowdfunding

Loskomen van het economische systeem blijft vooralsnog een droom. Op de grond die Jeroen doneert, rusten fiscale lasten. Dat zit zo: toen hij de grond als melkveehouder kocht, kreeg hij een voor hem specifieke fiscale korting van 300.000 euro. Die moet terugbetaald worden nu de grond van eigenaar wisselt.

“Grond vrijmaken van privébezit is pionierswerk en nog een hele juridische puzzel. Ook al doneer ik de grond en komt deze onder beheer van een stichting, toch blijft het bezit waarover belasting moet worden betaald. Op initiatief van mensen om mij heen zijn we een crowdfunding gestart om dit bedrag samen te dragen. Zo geven we tegelijkertijd bekendheid aan het idee om de aarde terug te geven aan zichzelf.”

Na afloop van presentaties die hij geeft, komen andere boeren naar hem toe die met hetzelfde idee rondlopen. “Ik wil graag voorleven dat we zelf iets kunnen doen, in plaats van verbitterd te wijzen naar de grote bedrijven. Het scheelt natuurlijk dat ik het zelf leuk vind om duurzame stapjes te zetten. Als ik daar -bedoeld of onbedoeld- iemand mee inspireer, is dat mooi meegenomen.”

---

Meer weten?

• De campagne om te helpen de grond van Thuishaven vrij te maken.
• In de Voedselboscast van ‘Voedsel uit het bos’ vertelt Jeroen over het vrijmaken van eigendom van Thuishaven.
• Eigendom Anders Festival op 5 juni in Uffelte (Drenthe).
• Jeroen en Iris geven een presentatie op het Green Dream Festival in Zeewolde op 27-29 juni.

De omslagafbeelding en alle andere foto’s (behalve de laatste) zijn gemaakt door Annelijn Steenbruggen.